Azərbaycan-Ermənistan münaqişəsi nəticəsində itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyinin müəyyənləşdirilməsi hələ də ən ciddi humanitar məsələlərdən biri olaraq qalır. Münaqişə illərində əsir və girov götürülən, eləcə də itkin düşən azərbaycanlıların bir qisminin müxtəlif yerlərdə görüldüyünə dair şahid ifadələri mövcuddur.
Xəzər Müdafiə Tədqiqatları Mərkəzinin rəhbəri, hərbi ekspert Ramil Məmmədli “Xəbər Mərkəzi”nə müsahibəsində itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyinin araşdırılması, Ermənistanın bu məsələdə mövqeyi və gələcəkdə mümkün əməkdaşlıq perspektivləri ilə bağlı fikirlərini bölüşdü.
Oxşar xəbərlər
Ramil Məmmədli qeyd etdi ki, münaqişənin başlanmasından 2023-cü ilə qədər olan dövrdə hər iki tərəfdən əsir və girov götürülən, eləcə də itkin düşən şəxslər oldu. Lakin onun sözlərinə görə, azərbaycanlıların sayı dəfələrlə çoxdur.
“Azərbaycan əsir düşən, girov götürülən, eləcə də itkin düşən şəxslərin yerinin müəyyənləşdirilməsi, taleyinin araşdırılması və əldə olunan məlumatların Ermənistan tərəfinə təqdim edilməsi istiqamətində zaman-zaman lazımi tədbirləri həyata keçirdi. Eyni zamanda, erməni əsir və girovlar öz yaxınlarına, öz tərəflərinə qaytarıldı. Lakin Ermənistan bu addımı atmadı və illərdir minlərlə azərbaycanlının taleyindən xəbər yoxdur”, – deyə hərbi ekspert bildirdi.
Ramil Məmmədli vurğuladı ki, itkin düşmüş azərbaycanlıların bir çoxunun əsir və girov götürüldükdən sonra müxtəlif yerlərdə görüldüyünə dair şahid ifadələri var.
“Onların böyük əksəriyyəti əsir düşdükdən və girov götürüldükdən sonra Şuşa həbsxanasında, Xankəndi Polis İdarəsində və digər yerlərdə görüldü. Bununla bağlı şahid ifadələri də var”, – deyə o qeyd etdi.
Ekspert hesab edir ki, Ermənistan cəmiyyətində bu məsələyə səmimi yanaşan şəxslərin olması mümkündür. Lakin dövlət strukturlarının məsələyə eyni münasibəti göstərəcəyinə inanmır.
“Mən Ermənistan Respublikasında bu fikrə səmimi münasibət göstərəcək dövlət qurumunun və ya hökumət strukturunun olacağına inanmıram. Çünki bu gün də hökumət və dövlət qurumlarında, hüquq-mühafizə orqanlarında, xüsusi xidmət orqanlarında, hərbi strukturlarda və dövlətin digər mühüm strukturlarında azərbaycanlıların qanına əli batmış, hərbi cinayətlərdə adları hallanan və ya konkret faktlarla əlaqələri müəyyənləşdirilmiş şəxslər var. Onlar hansısa formada, hansısa imkanlardan istifadə edərək bunun qarşısını almağa çalışırlar və ya çalışacaqlar”, – deyə Ramil Məmmədli bildirdi.
Onun sözlərinə görə, Ermənistan itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində üzərinə öhdəlik götürməli, proses beynəlxalq təşkilatların iştirakı ilə həyata keçirilməlidir.
“Ermənistan öz üzərinə öhdəlik götürməlidir və bu öhdəlik beynəlxalq təşkilatların iştirakı ilə həyata keçirilməlidir. İtkin düşən azərbaycanlıların taleyinə aydınlıq gətirilməlidir. Müvafiq beynəlxalq təşkilatlar da bu prosesi izləməli və davamlı olaraq Azərbaycana hesabat verməlidirlər”, – deyə ekspert vurğuladı.
Ramil Məmmədli bildirdi ki, Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində aparılan araşdırmalar zamanı itkin düşmüş şəxslərlə bağlı yeni məlumatlar əldə olunur, kütləvi məzarlıqlar və məzarlar aşkarlanır.
“Azərbaycanlılar işğaldan azad olunduqdan sonra ərazilərimizdə Azərbaycan hökuməti və müvafiq strukturlar tərəfindən onlarla itkin şəxsin yeri müəyyənləşdirildi, kütləvi qəbirstanlıqlar, məzarlıqlar və məzarlar aşkarlandı”, – deyə o bildirdi.
Ekspert gələcəkdə Ermənistanda siyasi və institusional baxımdan fərqli vəziyyət yaranacağı təqdirdə itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində əməkdaşlığın mümkün ola biləcəyini düşünür.
“Ola bilər, düşünürəm ki, gələcəkdə Ermənistanda stabil, sistemli və Azərbaycana qarşı düşmənçilik mövqeyi olmayan, oturuşmuş bir dövlət sistemi formalaşarsa, bu istiqamətdə hansısa əməkdaşlıqdan söhbət edə bilərik”, – deyə Ramil Məmmədli bildirdi.
O, bu məsələdə Almaniyanın təcrübəsini nümunə göstərdi.
“Təcrübə üçün Almaniya hökumətini misal çəkmək olar. Təxminən 1950–1960-cı illərdən sonra Almaniya hökuməti itkin düşən sovet və digər ölkələrin vətəndaşlarının yerlərinin müəyyənləşdirilməsi istiqamətində müvafiq ölkələrlə tərəfdaşlıq və əməkdaşlıq həyata keçirirdi”, – deyə hərbi ekspert əlavə etdi.
